Het Trexyz-project: slimme vindbaarheid

Overal om ons heen bestaan talloze interessante collecties — archeologische vondsten, historische objecten, lokale natuurdata, verzamelingen van vrijwilligers met allerlei thema’s, noem maar op — die vaak alleen beschreven zijn als spreadsheets of eenvoudige databases. Ze bevatten waardevolle informatie, maar de instellingen of personen die ze beheren hebben meestal niet de middelen, kennis of infrastructuur om deze gegevens op een moderne, doorzoekbare manier online te presenteren..

Het Trexyz‑project onderzoekt hoe zulke moeilijk doorzoekbare datasets op een laagdrempelige manier kunnen worden omgezet in een rijk, verbonden netwerk dat wél geschikt is voor online verkenning en slimme vindbaarheid.

Hoe werkt het?

In de Trexyz‑aanpak wordt een tabel — een spreadsheet of een export uit een database — via de rijen en kolommen met behulp van gebruiksvriendelijke softwaremodules opgesplitst in drie soorten onderdelen die samen een referentienetwerk vormen dat eenvoudig kan worden ingezet voor professionele vindbaarheid:

• De rijen uit de oorspronkelijke tabel worden omgezet in records die elk één object beschrijven (bijvoorbeeld een molen, een archeologische vondst of een kippenras). Dit objectrecord is zodanig samengesteld dat het zich goed leent voor gebruik in een eenvoudig te realiseren maar effectief vindbaarheidssysteem.
• De waarden uit kolommen die verwijzen naar algemene, herbruikbare begrippen (zoals type molen, periode, kleur) worden per type bijeengebracht in lijsten. Waar mogelijk krijgen deze lijsten een hiërarchische structuur, wat de kwaliteit van de vindbaarheid verder versterkt. Deze begrippenlijsten vormen de betekenislaag van het netwerk.
• De combinaties van begrippen en het type eigenschap worden vastgelegd in eigenschappen — dit zijn de namen van het type eigenschap gecombineerd met hun specifieke waarden (zoals locatie = Groningen, periode = mesolithicum, kleur = parelgrijs). Ze verbinden objectrecords met begrippen en vice versa, en vormen zo de schakels tussen alle onderdelen van het netwerk.

In het ontstane referentienetwerk kun je je vrij bewegen: van een object naar een begrip, van een begrip naar een andere lijst, of via eigenschappen naar een nieuwe selectie. Het vormt zo de “motor” achter slimme vindbaarheid — vergelijkbaar met faceted search, maar flexibeler en eenvoudiger te realiseren.

Vindbaarheid

In een website die gebruikmaakt van het referentienetwerk kun je op drie manieren navigeren door de data — een collectie, een productoverzicht, onderzoeksgegevens, of wat dan ook:

• via de objectrecords
• via de begrippen
• via de eigenschappen, de krachtigste manier om gericht te zoeken

Zoekopdrachten worden opgebouwd uit opeenvolgende stappen en vastgelegd in een zoekscript. Je kunt stappen combineren met AND, OR en NOT, of — bij collecties met coördinaten — ruimtelijke selecties op de kaart opnemen.

Door eigenschappen, begrippen en zoeklogica te combineren, wordt zichtbaar hoe objecten zich tot elkaar verhouden — of het nu gaat om nederzettingen uit de IJzertijd, stellingmolens in Friesland of kippenrassen met een specifieke kleurslag.

Trexyz laat zien hoe één generiek model kan worden toegepast op zeer verschillende domeinen, en hoe collecties die voorheen alleen als spreadsheet bestonden, kunnen worden omgezet in een rijk, doorzoekbaar netwerk dat verbanden zichtbaar maakt die anders verborgen blijven.

Wie kan het maken?

De bron van een referentienetwerk is dus de tabel waarin van de vindbaar te maken collectie per rij alle objecten - tastbare of virtuele - beschreven zijn. Op basis van deze tabel worden alle gebruikte begrippen per type in lijsten gezet. Deze lijsten kunnen worden gecombineerd met bestaande lijsten en waar mogelijk worden ze - voor optimale vindbaarheid - hiërarchisch geordend. En vervolgens wordt uit de tabel en de begrippenlijsten het referentienetwerk gecreëerd. Hiervoor is geen technische kennis nodig, het draait puur om kennis van de eigen data en om ideeën over hoe je die vindbaar wilt maken. En er kan eenvoudig worden geëxperimenteerd om de optimale oplossing te realiseren. De software doet het lastige meer technische werk.

Voorbeelden

Historische molens
Een referentienetwerk van monumentale molens, opgebouwd uit molentypes, functies, locaties en bouwgeschiedenis, inclusief ondersteuning voor ruimtelijke selectie. Gebaseerd op data van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, gecombineerd met op het web beschikbare data.
Bekijk: Historische molens

Archeologische vondsten in Drenthe
Een referentienetwerk gebaseerd op archeologische vondsten uit Drenthe, met perioden, culturen, complexen en artefacttypen als betekenisvolle ingangen.
Bekijk: Archeologische vondsten

Nederlandse kippenrassen
Een netwerk rond kippenrassen, met eigenschappen zoals kleurslag, formaat, gedrag, type kam, gewichtsklassen, enzovoort, dat laat zien hoe ook kleine datasets rijk doorzoekbaar gemaakt kunnen worden.
Bekijk: Kippenrassen